s Lands wijs ‘ lands eer

Een typisch Surinaams advies is no span, maak je niet druk. Hiermee reageert men op het jachtige gedrag van toeristen en op soms èrg snel geuite verontwaardiging. Probeer u zo’n no span houding eigen te maken, in ieder geval voor zolang u in Suriname bent. Want meestal leidt verongelijkt gedrag er alleen maar toe, dat de Surinamer zijn schouders ophaalt en wegloopt, of lacht om uw boosheid.

Weer zo’n toerist

Locals herkennen vakantiegangers uit Nederland in één oogopslag aan hun kleding, kapsel en gebaren. Bovendien stuiven ze door de straten in een tempo dat wel twee keer zo snel is als de gebruikelijke tropentred, en lopen ze bij voorkeur in de zon. Hoe meer u opvalt als toerist, hoe vaker u aangesproken zult worden door bedelaars, geldwisselaars, hosselaars die iets te verkopen hebben en taxichauffeurs die u tot een ritje willen verleiden. Diensten of giften weigeren is geen probleem, als dat met enig respect gebeurt. Wie ‘arrogant’ overkomt, krijgt al gauw een grote mond.

Toeristen die zich sjofel kleden kunnen rekenen op meewarige blikken. In de stad rondlopen in sportbroekje, met teenslippers en borstrok (T-shirt) ziet men als een teken van armoede en verval. Mensen die ‘uitgaan’ kleden zich over het algemeen zorgvuldig en netjes. Kleren moeten schoon, heel en liefst gestreken zijn; zelfs in spijkerbroeken perst men graag een vouw.

Bij een zakelijke bespreking verwacht men u in pantalon en met een gestreken overhemd.

Bediening

Wie gewend is aan Nederlandse service zal af en toe een opkomende irritatie weg moeten slikken, want in Suriname is de klant geen koning, en niet eens een prins. In sommige winkels volgt het personeel u nauwgezet op de voet, terwijl op andere plaatsen het verkopend en bedienend personeel opvallend onopmerkzaam is, alsof u onzichtbaar bent. Men verklaart deze houding wel uit de slaventijd: sinds Keti Koti in 1863 hoeft niemand meer een ander op haar of zijn wenken te bedienen. Hier bovenop kwam nog eens het bakra-basi-a-kaba gevoel (het is gedaan met de Europese bazen), na de militaire machtsovername van 1980. Vooral witte toeristen en Eurosurinamers zullen af en toe het gevoel krijgen dat het een gunst is dat ze iets mogen bestellen of geld wisselen.

Tegelijkertijd hoort u misschien andere klanten kortaf hun wensen uiten: ‘Een brood’, ‘Geef me een roti’. Dergelijke kreten zijn letterlijk uit het Sranan vertaald en schijnen uit de koloniale periode overgenomen te zijn van de bakra bazen, die geen vragen stelden maar orders gaven.

Regelen

Het zal u zeker gebeuren, dat u iemand voor ziet gaan die nog niet aan de beurt was. Dit fenomeen hoort bij het Surinaamse regelen (ritselen), het inzetten van familie, vrienden en zelfs vage kennissen om een voorkeursbehandeling te krijgen. Iedereen is hierop ingesteld. Ook hier geldt: no span!

Kopen en betalen

In Suriname is het geen gewoonte te onderhandelen over prijzen in winkels of op de markt. Verkopers reageren vaak verontwaardigd als een 'rijke' toerist, en dat is iedere buitenlander, probeert af te dingen.

Vanwege de koersschommelingen zijn veel produkten ongeprijsd. Duurdere spullen dragen soms een prijskaartje in dollars of Ennef. In andere gevallen lezen verkopers de dagprijs af op een computeruitdraai of ze rekenen het bedrag in Surinaamse guldens snel uit op een rekenmachientje. Een prijsdaling vertalen winkeliers soms in een ‘korting’ op hun waar.

Het afrekenen van de eenvoudigste aankoop is dikwijls een hele ceremonie. U meldt uw aanschaf aan een winkelbediende op de afdeling. Deze schrijft een bonnetje uit, loopt naar de winkelchef om het te laten paraferen en brengt de bon terug. Daarmee rekent u af aan de kassa, terwijl de winkelbediende met uw aankoop naar de inpakafdeling naast de kassa loopt. Op vertoon van de kassabon, die voor de zekerheid nog eens gestempeld of geparafeerd wordt, krijgt u uw spullen.

Marktkooplui spreken volwassenen graag aan met oom en tante (of zelfs mammie en pappie), en wanneer u grijsharig bent schromen ze niet om u tot opa of oma te bevorderen.

Op bezoek

Surinamers hebben een reputatie hoog te houden als gastvrij volk. Wanneer u zich open stelt voor contacten wordt u al gauw bij mensen thuis uitgenodigd, zeker als ze een groot feest geven. Het ‘kom eens langs’ is altijd gemeend en betekent: bezoek me als je tijd en zin hebt, ik ben er altijd.

Een afspraak is overbodig. Niemand vindt het onbeleefd als een bezoeker onaangekondigd voor de deur staat en ook nog eigen kennissen meeneemt.

Tijd

U bent zeker een welkome gast als u rekening houdt met enkele gewoonten.

Zo vertraagt het levenstempo aan het begin van de middag, op het heetst van de dag. De straten zijn dan praktisch leeg. Wie niet hoeft te werken, rust of doet een middagdutje. Telefoneer en bezoek particulieren dus liever niet onverwachts tussen 13 uur en 16 uur.

Bellen in de avond kan tot tien uur. Om elf uur is iedereen naar bed, behalve wanneer het feest is. Blijf als gast niet plakken.

Uw gastheer en vrouw zullen u weliswaar fatsoenshalve gezelschap houden, maar als u weg bent klagen ze over de laatmarsen. Zij moeten om zes uur weer op, u waarschijnlijk niet.

Weinig huizen hebben een schel of bel. Bezoekers melden zich door aan de straatpoort te rammelen of ‘klopklop’ te roepen. Meestal lopen er waakhonden op het erf, die flink te keer kunnen gaan en ook echt bijten als u te dicht in de buurt komt. Wacht aan de poort tot een bewoner u ophaalt.

Huisdieren komen niet in huis. Poezen zijn in de eerste plaats muizenvangers en niet gewend aan knuffelpartijen. Mocht u gebeten of gekrabd worden, ontsmet in elk geval de wond of haal een tetanusspuit bij een huisarts, tenzij u voor vertrek in Nederland een DTP-cocktail hebt gehad.

Begroeting

De normale begroeting is een handdruk. Heel goede vrienden, ook mannen onder elkaar, geven elkaar een brasa (omhelzing). Inmiddels heeft het Nederlandse drievoudig kussen ook ingang gevonden.

De vraag: ‘Hoe gaat het’? is slechts een begroetingsritueel. Men verwacht geen uitvoerige uitleg over kwaaltjes of andere persoonlijke sores. Het standaard antwoord: ‘Het gaat goed’ voldoet voorlopig. In het binnenland vraagt men bezoekers vaak ‘Wanneer gaat u weg?’ Dit is geen ongastvrije hint, maar een manier om te informeren naar hoeveel tijd u hebt en moet verstaan worden als: ‘U blijft toch nog wel even?’

Kinderen noemen volwassenen zelden bij hun voornaam. Om formeel gedoe met meneren en mevrouwen te omzeilen bevorderen ouders hun gasten, afhankelijk van hun leeftijd, al gauw tot oom, tante, opa, oma, neef of nicht van hun kroost. En wees niet verbaasd als u al bij de tweede ontmoeting wordt voorgesteld als ‘vriend’. Surinamers maken weinig onderscheid tussen vrienden en kennissen.

Kleding

Binnenshuis draagt iedereen huiskleren: korte broeken, T-shirts en eenvoudige jurkjes. De meeste mensen lopen in huis op blote voeten terwijl ze teenslippers dragen op het erf en schoenen reserveren voor op straat. Ga niet met straatschoenen de kamer in als de bewoners zelf op blote voeten of teenslippers lopen. Uit beleefdheid zal men u bezweren dat u uw schoenen aan kunt houden, maar het op prijs stellen als u ze stalt bij het rijtje schoenen voor de deur.

Ongeschreven regeltjes

Surinamers mogen dan gastvrij zijn, ze ergeren zich als bezoekers de ongeschreven omgangsregels overtreden. Onder elkaar klagen ze hierover, zonder het tegen u te zeggen. Hoogstens merkt u dat anderen elkaar veelbetekenend aankijken. Alleen wie het erg bont maakt zal men mijden.

Over het algemeen wordt afwijkend gedrag een witte Nederlander nog wel vergeven; die weet niet beter. Surinaamse Nederlanders hebben het moeilijker, want ze bewijzen dan eens te meer dat ze 'n blaka-bakra (zwarte Nederlander) zijn, wat hun verdraaide tong (Nederlands accent) al lang verraden heeft.

U kunt vinden dat men maar moet accepteren dat u andere gewoonten hebt. Wie cultureel gevoeliger is, kan de volgende adviezen in het achterhoofd houden:

* Vraag niet teveel. Het kan gebeuren dat u een kennis intiem hebt zien dansen met een jonge vrouw. Dat is niet per definitie zijn echtgenote. Soms gaan getrouwde mannen uit met een ‘buitenvrouw’ die ze aan anderen voorstellen als ‘mijn nichtje uit de provincie’.

* Ga nooit op een tafel of een bureau zitten. Dat vindt men uiterst onsmakelijk.

* Geef geen zeep cadeau; de ontvanger kan dat opvatten als een hint dat hij of zij stinkt. Hoewel: tegenwoordig zijn alle cadeautjes welkom.

* Ontvangt u gasten, veeg de kamer dan pas als het bezoek weg is, tenzij u hen wilt laten weten dat het tijd is om op te stappen. Surinamers zetten soms ook een bezem achter de deur, met de borstel naar boven, als ze vinden dat de visite te lang blijft.

* Open binnenshuis geen paraplu. Sommige mensen zijn bang dat zoiets de bewoners van het huis ongeluk brengt.

* Iemand een schaar of mes aanreiken met de scherpe punt naar voren kan opgevat worden als agressie of een teken dat u de banden met de ontvanger wilt doorsnijden.

* Leg een cadeautje ingepakt weg en bedank de gever. Wie het meteen uitpakt gaat door voor gierig (inhalig).

* Intiem gedrag in het openbaar brengt anderen in verlegenheid (al wordt er op dansfeesten flink wat afgeslepen) en knuffelen en zoenen doe je thuis, zonder publiek.

* Openlijke uitingen van homoseksualiteit zijn taboe, vooral voor mannen.

Er is een kleine homo gemeenschap in Paramaribo, die af en toe spontaan bijeenkomsten heeft. Over vrouwenvriendschappen met een seksueel tintje doen mensen minder moeilijk. Mati, intieme vriendinnen, zijn in de Creoolse bevolkingsgroep een oud en geaccepteerd verschijnsel.

Vrijpostig (brutaal) gedrag, zoals ongevraagd commentaar geven of iemand tegenspreken, vinden Surinamers vooral van jongeren onacceptabel.

Vertrek vanaf de luchthaven Zanderij

Vergeet niet binnen een week na aankomst de terugvlucht te reserveren

Voor transcontinentale vluchten geldt een check-in tijd van 4 uur in verband met intensieve (drugs)exportcontrole; bij regionale vluchten is dit 3 uur. Business class reizigers mogen in alle gevallen inchecken tot een uur voor vertrek. Controleer vantevoren bij de SLM (tel. 473939), de KLM (tel. 411811) of de luchthaven (tel. 0325375) of uw toestel geen vertraging heeft.

Denk eraan dat u USD. 10 luchthavenbelasting moet betalen, behalve wanneer op uw ticket staat dat u die al hebt voldaan.

Een rit van Paramaribo naar Zanderij per taxibusje kost ± USD 10 per persoon; een privé taxi rijdt voor zo’n USD. 30 per ‘vracht’.

Bestel uw transport uiterlijk vijf uur voordat u opgehaald wilt worden bij Ashruf, tel. 450102 en 454451 of De Paarl, tel. 479600 en 479610 of Le Grand Baldew 
tel. 474713 zeg erbij hoe laat u op het vliegveld moet zijn. Bel nog eens als de taxi er een kwartier na de afgesproken tijd nog niet is.

De chauffeur haalt alle passagiers aan huis op, wat u nog een laatste sightseeing tour door de stad kan bezorgen. Herhaal voor de zekerheid bij het instappen nog eens hoe laat uw vlucht vertrekt.

Neem niet meer dan het toegestane 20 kg gewicht aan bagage mee: 5 kilo handbagage en maximaal 20 kilo aan cargo. De baliemedewerkers houden zich strikt aan de regels en brengen voor iedere overtollige kilo extra kosten in rekening, te betalen in harde valuta.